Het Houbenbergske als vleermuis- reservaat: een unieke groeve. - Warmte minnende vleermuizen in een kille groeve -

Op 22 december 2002 trof ik in het Houbenbergske een groepje van 6 slapende vleermuizen aan. Het betreft een cluster van de soort Myotis emarginatus. De nederlandse benaming voor deze interessante zoogdieren is Ingekorven Vleermuis en Wimpervleermuis¹. De mergelgroeven zijn de enige bekende overwinteringplaats van deze soort in Nederland. Wij berglopers houden natuurlijk rekening met deze (en andere) dieren tijdens onze bergtochten.
Bij de wintertellingen worden van dit type elk jaar in de mergelgroeven, zo'n 200-250 geteld. Maar gelukkig is dit aantal stevig aan het toenemen. In het Houbensbergske bivakkeren elk jaar zo'n 9 –11 Ingekorven vleermuizen. Elf in januari 2001, in januari 2002 werden negen Emarginaten aangetroffen. Evenals de voorlaatste telling van januari 2003 waren het er ook negen. Bij de telling van 2004 was het aantal zelfs gestegen tot twaalf.².

lokatie van de hangplek

Detailopname (foto: E. Honée)

Een koude groeve?
Waarom kiezen deze vleermuizen juist het Houbenbergske? Het is een vleermuissoort die een relatief warme groeve beliefd. Blijkbaar is het Houbenbergske relatief warm. Wat wel opmerkelijk te noemen is want in 2000 is een van de oude ingangen³ opengegraven en direct weer dichtgemetseld met een betonmuur met invliegopeningen. Daarmee werd deze mergelgroeve een 'dynamische berg'. Luchtstromen kwamen op gang omdat koude lucht 's winters via de horizontale ingang binnenkomt, vervolgens opwarmt en via de verticale ingang wegtrekt. Waarmee de groeve juist afkoelt. En 's zomers is deze natuurlijke convectie omgekeerd. Je zou verwachten dat daarmee het aantal Emarginaten af zou nemen, maar gelukkig is dit niet het geval. Een verklaring zou kunnen zijn dat de warme lucht zich aan het plafond verzameld. En de koude lucht beneden blijft hangen. Dit is vaker 's winters waar te nemen: onderste helft van de gang is mistig, bovenste helft is helder. Bovendien ligt het gangenstelsel schuin, de ingangen liggen redelijk laag ten opzichte van de rest van de gangen. Warme lucht stijgt en trekt dus dieper het gangenstelsel in. Daarnaast is de luchtcirculatie het sterkst tussen schacht en horizontale ingang. Die liggen kort bij elkaar waarmee het in de rest van het gangenstelsel minder ‘trekt’. Zelf hebben de vleermuizen er ook wat op gevonden: knus tegen elkaar aan hangen!

Invliegopeningen De Myotis emarginatus is een redelijk grote vleermuis (kop-staartlengte circa 77 tot 99mm, spanwijdte 220-245mm4) die daarom ook grote invliegopeningen nodig heeft. De verticale ingang uit 1985 en de horizontale ingang uit 2000 bieden deze grote invliegopeningen. De ronde gaten zijn te klein voor de ingekorven. Voor hun is er een lage brede 'brievenbus' opening gemaakt, circa 100x350mm. Hetzelfde formaat als de openingen in de poorten van Zonneberg en Noord trouwens.

Invliegopeningen. Foto E. Honée

Nadeel
Een nadeel bieden de Emarginaten de bergloper wel: het zijn gevoelige beestjes. Bij de minste verstoring worden ze wakker. Dit komt door hun relatief hoge stofwisseling in de winter. Anders gezegd: ze lopen hoger stationair dan andere vleren en dat maakt hun prikkeliger. Dit gegeven houd in dat we de groeve echt dicht moeten houden tussen 1 oktober en 1 april om ze alle rust te gunnen die ze nodig hebben om te overwinteren. En dat is jammer want de meesten van ons berglopers beoefenen onze hobby vooral in de wintermaanden.

nawoord
Dit artikel is een bewerking van mijn eerder verschenen artikel in 2003. Sedertdien is in de muur van de horizontale ingang een poort gemaakt. Voor mensen is het nu een stuk gemakkelijker geworden om de groeve te betreden.

Met dank aan:
Hans Weinreich voor de gegevens van vleermuistelgroep Loge en zijn aanvullingen voor dit artikel.

Erik Honée, 12 november 2006


Het Houbenbergske is eenvoudig te bezoeken: maak een afspraak met de groevebeheerder van de Stichting ir. Van Schaïk.
____________________________________
Noten
1. W. Schober, E. Grimmberger. Gids van de Vleermuizen van Europa, Azoren en Canarische Eilanden. (Baarn, 2001). p.130-133.
2. John Hageman, Peter Jennekens, Henk Ramakers, Ger Wishaupt. Het Houbensbergske uitgelicht. in: S.O.K. mededelingen nr. 41. Kanne, december 2004. p.14
3. Idem. p.2, 14, 17
4. W. Schober, E. Grimmberger. Gids van de Vleermuizen van Europa, Azoren en Canarische Eilanden. (Baarn, 2001). p.130.

Ü    Terug naar de rubriek "Artikelen"