LAMBIER LE PONDEUR
Een fascinerend middeleeuws handschrift in de Sint
Pietersberg
door: Henk Blaauw
INLEIDING
Onder de Sint Pietersberg bij Maastricht ligt een fascinerend, donker doolhof
van ontelbare gangen en spelonken dat ontstaan is door de eeuwenlange winning
van mergelblokken uit het zachte kalkgesteente. Vanaf het ontstaan van de
gangenstelsels hebben bezoekers op de mergelwanden van dit labyrint met tekens
hun aanwezigheid kenbaar gemaakt. Het waren in eerste instantie inkrassingen en
met houtskool aangebrachte streepjes en telramen, een eenvoudige boekhouding,
waarmee de zg. blokbrekers hun dagelijkse productie aan stenen vastlegden. In de
middeleeuwen, toen slechts weinig mensen konden lezen en schrijven, waren het
vaak eenvoudige tekens of symbolen, waarmee men iets wilde benadrukken zoals een
gevaar voor een instorting, de kwaliteit van het gesteente ter plaatse, een
recht van eigendom of pacht om op die plek mergelstenen te mogen winnen. We
zouden kunnen zeggen dat die tekens middelen waren om met elkaar te
communiceren.
En dan verschijnt daar op 19 augustus 1468 ene Lambier le Pondeur die met fraaie
gotische letters zijn naam schrijft op een wand van de Caestertgroeve. Hij liep
die zomerdag voorzien van tekenmateriaal een heel eind de groeve in en schreef
daar met een houtskoolstift:
fig. 1
Er staat:
Lambier le po(n)deur fut ici la(n) MCCCCLXVIII le XIX ?.. dauost*
Vertaald:
Lambier le pondeur was hier in het jaar 1468 op de 19e augustus. "Pondeur" [is vertaald: schilder1].
* Een horizontaal streepje boven een klinker zoals in deze tekst boven de o en de a, betekent in oude handschriften dat achter de klinker een m of n is weggelaten.
Wie was die Lambier le Pondeur, waarom bezocht hij die groeve en wat kwam hij daar doen? Was hij een vluchteling, een banneling of een toevallige bezoeker? Een bekend of onbekend kunstenaar? Een kopiïst van een klooster? En is dat opschrift eigenlijk wel authentiek?
Het zijn vragen die bij een eerste aanblik van de tekst boven komen. Getracht zal worden een aantal van die vragen te beantwoorden. Dat gebeurt op basis van nader onderzoek waarbij soms een eenduidig antwoord wordt verkregen maar vaker op grond van de verzamelde informatie weer nieuwe vragen zullen ontstaan. Een enkele keer zullen we niet verder komen dan het formuleren van hypotheses. Daarmee is alleen een aannemelijke veronderstelling uitgesproken maar (nog) geen betrouwbaar antwoord op onze vragen gegeven.
We gaan systematisch te werk en gebruiken verschillende onderzoeksmethoden die ons ter beschikking staan. Achtereenvolgens wordt met natuurkundig onderzoek de authenticiteit van het handschrift vastgesteld. De vorm, stijl en inhoud van de tekst geven ons enig inzicht in het beroep en de dagelijkse activiteiten van Lambier. Een systematische zoektocht in het Rijksarchief in Luik brengt ons op het spoor van een aantal naam- en tijdgenoten van Lambier le Pondeur waarvan enkele in die tijd als bekwaam kunstenaar bekend stonden. Vervolgens onderzoeken we de locatie van de groeve en de naaste omgeving en leiden daaruit af op welke manier Lambier de groeve-ingang kon bereiken. Tenslotte verdiepen we ons in de gebeurtenissen van de periode waarin Lambier de mergelgroeve bezocht. Het blijkt om een roerige periode in het Maasdal te gaan die in december 1468 uitmondt in de totale vernietiging van de stad Luik door de Bourgondische hertog Karel de Stoute. We volgen die dramatische gebeurtenissen vanaf 1465 en zullen daarin in augustus 1468 een merkwaardige samenloop van omstandigheden zien waarin het bezoek van Lambier le Pondeur aan de groeve een specifieke rol in de historische gebeurtenisen van die maand gespeeld kan hebben. Uiteindelijk zal blijken dat nader onderzoek in de toekomst kan uitwijzen of de hypothese die we daaruit ontwikkelen juist is.
Þ verder...
Ü terug
Þ snelkeuzemenu
Ü terug naar de rubriek "artikelen"